lịch sử vẻ vang thế giới cổ điển lịch sử thế giới làng hội nguyên thủy trung hoa cổ đại lịch sử hào hùng hy lạp la mã cổ xưa

Bạn đang xem: Sách lịch sử the giới cổ đại pdf

*
doc

lịch sử thế giới


*
pdf

Valens - nhà vua của Đế chế Đông La Mã


Xem thêm: Check Lịch Sử Đối Đầu As Roma Vs Empoli, 23H00 Ngày 3/10, Lịch Sử Đối Đầu Empoli W Vs Roma W

*
pdf

Theodosius Già


Nội dung

Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 33 -Baøi 4. TRUNG QUOÁC COÅ ÑAÏII. Ñòa lyù vaø cö daân.Trung Quoác laø moät nöôùc lôùn ôû Ñoâng AÙ. Treân laõnh thoå Trung Quoác coùhai doøng soâng lôùn chaûy qua, ñoù laø soâng Hoaøng Haø (daøi 5464 Km) ôû phía Baécvaø Tröôøng Giang (daøi 6300 Km) ôû phía Nam.Khi môùi thaønh laäp nöôùc vaøo khoaûng theá kyû thöù XXI TCN ñòa baøn cuûaTrung Quoác chæ môùi laø moät vuøng nhoû ôû trung löu löu vöïc Hoaøng Haø. Töø ñoù,laõnh thoå Trung Quoác ñöôïc môû roäng daàn nhöng ñeán theá kyû III TCN töùc laøñeán cuoái thôøi coå ñaïi, cöông giôùi phía Baéc cuûa Trung Quoác chöa vöôït quùadaõy Vaïn lyù tröôøng thaønh ngaøy nay, phía Taây môùi ñeán ñoâng nam giới tænh CamTuùc vaø phía nam chæ bao goàm moät daõy ñaát naèm doïc theo höõu ngaïn TröôøngGiang maø thoâiTrung Quoác laø moät trong nhöõng nôi töø sôùm ñaõ coù loaøi ngöôøi cö truù.Veà maët chuûng toäc, cö daân ôû löu vöïc Hoaøng Haø thuoäc gioáng Moâng Coå, ñeánthôøi Xuaân Thu ñöôïc goïi laø Hoa Haï, noùi taét laø Hoa hoaëc Haï. Ñoù laø tieàn thaâncuûa daân toäc Haùn sau naøy. Coøn cö daân ôû phía nam giới Tröôøng Giang thì khaùchaún cö daân vuøng Hoaøng Haø veà ngoân ngöõ vaø phong tuïc taäp quaùn, ví duï cödaân caùc nöôùc Ngoâ, Vieät coù tuïc caét toùc, xaêm mình, ñi chaân ñaát. Ñeán thôøiXuaân Thu, caùc toäc naøy bò Hoa Haï ñoàng hoaù.II. Caùc trieàu ñaïi Haï, Thöông, Chu.1. Haï, Thöông vaø Taây Chu.a. Vaøi neùt veà xaõ hoäi nguyeân thuûy.Trung Quoác ñaõ traûi qua xaõ hoäi nguyeân thuûy. Hieän ni raát nhieàu nôitreân laõnh thoå Trung Quoác ñaõ phaùt hieän ñöôïc nhieàu di chæ thuoäc thôøi kyø ñoà ñaùcuõ, ñoà ñaù giöõa vaø ñoà ñaù môùi.Beân caïnh caùc hieän vaät khaûo coå hoïc, caùc thö tòch Trung Quoác cuõng ghicheùp nhieàu truyeàn thuyeát veà thôøi kyø nguyeân thuûy.Theo truyeàn thuyeát, ñeán thieân kyû III TCN, ôû löu vöïc Hoaøng Haø coùnhieàu boä laïc cö truù. Thuû lónh noåi tieáng nhaát cuûa caùc boä laïc ñoù laø Hoaøng ñeá.Nhaân vaät naøy ñöôïc coi laø thuûy toå cuûa ngöôøi Trung Quoác.Ñeán cuoái thieân kyû III TCN, caùc haäu dueä cuûa hoaøng ñeá laø ÑöôøngNghieâu, gàn Thuaán, Haï Vuõ noái tieáp nhau laøm thuû lónh. Nghieâu vaø Thuaán laøhai thuû lónh cuûa lieân minh boä laïc, nhöng veà sau nhị oâng ñöôïc coi laø nhì vòHoaøng Ñeá toát nhaát trong lòch söû Trung Quoác.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 34 -b. Trieàu Haï. (khoaûng theá kyû XXI – XVII TCN)Sau lúc Haï Vuõ cheát, nhỏ cuûa oâng laø Khaûi ñöôïc cöû leân thay. Söï kieänñoù ñaùnh daáu cheá ñoä baàu thuû lónh cuûa xaõ hoäi nguyeân thuûy chaám döùt, TrungQuoác baét ñaàu chuyeån sang xaõ hoäi coù nhaø nöôùc. Tuy Khaûi laø oâng vua ñaàutieân nhöng oâng Vuõ ñöôïc suy toân laø ngöôøi saùng laäp trieàu Haï, vöông trieàu ñaàutieân cuûa Trung Quoác.Tuy ñaõ böôùc sang trọng xaõ hoäi coù nhaø nöôùc, nhöng thực trạng moïi maët cuûatrieàu Haï coøn raát thaáp. Thôøi Haï ngöôøi Trung Quoác chæ môùi söû duïng ñoàng ñoû,chöû vieát cuõng chöa coù.Traûi qua boán theá kyû, ñeán ñôøi vua Kieät, baïo chuùa noåi tieáng ñaàu tieântrong lòch söû Trung Quoác, maâu thuaãn trong xaõ hoäi raát gay gaét. Nhaân tìnhhình aáy, nöôùc Thöông môùi thaønh laäp ôû haï löu Hoaøng Haø ñaõ taán coâng vaø tieâudieät Haï.c. Trieàu Thöông. (khoaûng theá kyû XVI – XI TCN).Trieàu Thöông vì oâng Thang thaønh laäp. Nhaân lúc trieàu Haï suy yeáu,Thang ñem quaân ñaùnh haï. Vua Kieät chaïy xuoáng phía Nam, Trieàu Haï dieätvong, trieàu Thöông laøm chuû ñöôïc moät ñòa baøn roäng lôùn ôû Trung vaø haï löuHoaøng Haø. Sau khi thaønh laäp, ñeå traùnh nöôùc luït, trieàu Thöông ñaõ phaûi dôøi ñoânhieàu laàn. Ñeán chaùu 10 ñôøi cuûa oâng Thang laø Baøn Canh thì dôøi khiếp ñoâ ñeánñaát AÂn, bởi vaäy trieàu Thöông coøn ñöôïc goïi laø trieàu AÂn.Thôøi Thöông, xaõ hoäi Trung quoác ñaõ coù moät böôùc phaùt trieån roõ reät veàmoïi maët. Baét ñaàu töø thôøi kyø naøy, ngöôøi Trung Quoác môùi bieát söû duïng ñoàngthau. Ngaøy nay ñaõ phaùt hieän ñöôïc haøng vaïn ñoà ñoàng thau ñöôïc cheá taùc vôùitrình ñoä ngheä thaät raát cao cuûa ñôøi Thöông.Baét ñaàu töø ñôøi Thöông, chöõ vieát ñaõ ra ñôøi. Chöõ vieát ñôøi Thöông ñöôïckhaéc treân mai vaø yeám ruøa hoaëc xöông thuù neân ñöôïc goïi laø chöõ “giaùp coát”,ñoù laø moät loaïi chöõ töôïng hình. Chöõ giaùp coát bao gồm laø cô sôû ñaàu tieân cuûa chöõTrung Quoác ngaøy nay.Ñeán cuoái trieàu Thöông, caùc vua thöôøng daâm loaïn baïo ngöôïc, trong ñoùñaëc bieät nhaát laø vua Truï, moät baïo chuùa noåi tieáng trong lòch söû Trung Quoác.Truï boùc loät thaäm teä nhaân daân vào nöôùc ñeå aên chôi xa xæ, laïi coøn luoân luoângaây chieán tranh vôùi caùc boä laïc bao phủ laøm mang lại nhaân daân caøng theâmkhoán khoå. Nhaân tình hình aáy, nöôùc Chu môùi thaønh laäp ôû phía Taây ñem quaântaán coâng vaø tieâu dieät nöôùc Thöông.d. Taây Chu. (khoaûng 1066 – 771 TCN).Trieàu Chu ñöôïc chia laøm nhì thôøi kyø Taây Chu vaø Ñoâng Chu.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 35 -Ngöôøi ñaàu tieân thaønh laäp nöôùc Chu laø Vaên Vöông. Nhaän thaáy nöôùcThöông ñang suy yeáu, Vaên Vöông ñònh taán coâng nöôùc Thöông nhöng chöakòp thöïc hieän thì cheát.Boán naêm sau nhỏ cuûa Vaên Vöông laø Vuõ Vöông ñem ñaïi quaân taáncoâng kinh ñoâ Trieàu Ca cuûa vua Truï. Vua Truï phaûi töï töû, trieàu Thöông dieätvong.Ñeå sở hữu chuoäc loøng ngöôøi vuøng môùi chinh phuïc, Vuõ Vöông phong chocon cuûa vua Truï laø Vuõ Canh moät vuøng ñaát cuûa nöôùc Thöông vaø phong choba ngöôøi em cuûa mình vuøng ñaát beân caïnh ñeå giaùm saùt, coøn Vuõ Vöông thì ruùtveà Caûo gớm ôû phía Taây, vày vaäy thôøi kyø nhaø Chu ñoùng ñoâ ôû ñaây goïi laø TaâyChu.Hai naêm sau Vuõ Vöông cheát. Do ngöôøi bé noái ngoâi laø Thaønh Vöôngcoøn nhoû tuoåi neân moät ngöôøi em khaùc cuûa Vuõ Vöông laø Chu Coâng naémquyeàn nhieáp chính. Nhaân tình trạng aáy, Vuõ Canh ñaõ noåi daäy choáng laïi nhaøChu. Chu coâng phaûi ñem quaân ñi deïp vaø sau cha naêm môùi traán aùp ñöôïc. Veàsau, Thaønh Vöông chinh phuïc noát caùc boä toäc ôû phía ñoâng Nam, vì chưng ñoù baûn ñoànhaø Chu ñöôïc môû roäng ñeán taän bieån Ñoâng.Treân cô sôû aáy, Taây Chu thi haønh bao gồm saùch phaân phong ñaát ñai vaøtöôùc hieäu quùy toäc cho con trẻ của mình cuûa mình, do ñoù ñaõ laäp neân moät heä thoángnöôùc chö haàu. Töông truyeàn raèng Vuõ Vöông, Chu Coâng vaø Thaønh Vöông ñaõphaân phong 71 nöôùc, vào ñoù Loã, Veä ,Taán Teà, Yeân v.v… laø nhöõng nöôùctöông ñoái lôùn. Töø ñoù Taây Chu ñöôïc cöôøng thònh moät thôøi.Ñeán cuoái thôøi Taây Chu, bởi U Vöông laø moät keû chæ bieát aên chôi xa xæ,laïi say ñaém naøng Bao Töï neân ñaõ daãn ñeán moät cuoäc baïo loaïn ôû khiếp ñoâ, UVöông bò gieát cheát, ngay sau ñoù, nhỏ laø Bình Vöông noái ngoâi, roài dôøi ñoâsang Laïc Aáp ôû phía ñoâng. Thôøi Taây Chu keát thuùc, Thôøi Ñoâng Chu baét ñaàu.2. Thôøi Xuaân Thu – Chieán Quoác (770 – 221 TCN).Thôøi kyø Ñoâng Chu (770 – 256 TCN) töông ñöông vôùi nhị thôøi kyø:Thôøi Xuaân Thu (770 – 475 TCN).Thôøi Chieán Quoác (475 – 221 TCN) (1)a. Thôøi Xuaân Thu.Xuaân Thu laø teân cuûa quyeån söû nöôùc Loã vì chưng Khoång Töû soaïn, ghi cheùplòch söû nöôùc Loã töø naêm 722 – 481 TCN. Lòch söû Trung Quoác thôøi kyø naøycuõng ñöôïc phaûn aùnh trong cuoán saùch ñoù, bởi vì vaäy thôøi kyø naøy goïi laø ThôøiXuaân Thu.1 Veà nieân ñaïi thôøi Xuaân Thu – Chieán Quoác coù nhieàu yù kieán. Tieâu dieät.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 36 -Ñeán thôøi Xuaân Thu, traûi qua moät quùa trình phaùt trieån laâu daøi, moät soánöôùc nhö Teà, Taán, Taàn, Sôû ñaõ trôû thaønh nhöõng nöôùc lôùn maïnh. Trong khi ñoù,do theá löïc ngaøy caøng suy yeáu, nhaø Ñoâng Chu khoâng coøn ñuû söùc ñeå chæ huycaùc chö haàu. Hôn nöõa,nhaø Chu vaø moät soá nöôùc chö haàu ñang bò caùc toäc ManDi ñe doïa töø phía Baéc vaø phía Nam.Tröôùc thực trạng aáy, ñeán theá kyû VII TCN, theo keá hoaïch cuûa QuaûnTroïng, nöôùc Teà neâu khaåu hieäu “Toân vua tröø Di”. Moät maët, nöôùc Teà cuøngnhieàu nöôùc khaùc ñaõ ngaên chaën ñöôïc söï xaâm laán cuûa caùc toäc Nhung Ñòch,moät maët lieân hôïp vôùi moät soá nöôùc khaùc taán coâng nöôùc Sôû. Vieäc ñoù môû ñaàucho moät phong traøo keùo daøi töø theá kyû VII ñeán theá kyû V TCN goïi laø cuoäctranh quyeàn baù chuû. Trong phong traøo aáy, nöôùc Teà ñöôïc laøm baù chuû moät thôøigian ngaén ôû mieàn haï löu löu vöïc Hoaøng Haø; nöôùc Taàn khoáng cheá ñöôïc vuøngTaây Baéc; nöôùc Taán vaø nöôùc Sôû sau moät thôøi gian kình ñòch laâu daøi, ñeán naêm546 TCN ñeàu ñöôïc coâng nhaän laøm baù chuû.Ñeán cuoái theá kyû thöù VI TCN, nöôùc Ngoâ vaø nöôùc Vieät ôû vuøng haï löuTröôøng Giang cuõng trôû thaønh nhị nöôùc lôùn maïnh vaø lịch sự theá kyû V TCN cuõnglaàn löôït daønh ñöôïc quyeàn baù chuû.Trong lúc caùc nöôùc lôùn laàn löôït trôû thaønh baù chuû, caùc nöôùc nhoûkhoâng nhöõng phaûi trieàu coáng nhaø Chu maø coøn phaûi noäp coáng mang đến baù chuû.b. Thôøi Chieán Quoác.- Caùc nöôùc thôøi Chieán Quoác.Traûi qua cuoäc ñaáu tranh laâu daøi giöõa caùc nöôùc vaø vào noäi boä moät soánöôùc, ñeán theá kyû V TCN, ôû Trung Quoác coù 7 nöôùc lôùn laø Yeân,Teà, Trieäu,Nguïy, Haøn, Taàn, Sôû (nöôùc Taán thôøi Xuaân Thu bò chia thaønh cha nöôùc laøTrieäu,Nguïy, Haøn). Ngoaøi ra coøn coù moät soá nöôùc nhoû nhö Loã, Veä, Toáng,Trònh, Ñaèng, Tieát, Traâu v.v… Nöôùc Vieät ñaàu thôøi Chieán Quoác vaãn laø moätnöôùc lôùn nhöng ñeán naêm 306 TCN thì bò nöôùc Sôû- Cuoäc caûi caùch Thöông Öôûng ôû nöôùc Taàn: Ñeán thôøi Chieán Quoác, ñeålaøm đến nöôùc mình giaøu maïnh, moät soá nöôùc ñaõ tieán haønh caûi caùch, trong ñoùcuoäc caûi caùch Thöông Öôûng ôû nöôùc Taàn laø coù hieäu quûa nhaát.Trong soá 7 nöôùc lôùn thôøi Chieán Quoác, nöôùc Taàn luùc ñaàu töông ñoái laïchaäu. Vày vaäy naêm 359 TCN, Taàn Hieáu Toâng ñaõ ban haønh nhöõng luaät caûi caùchcuûa Thöông Öôûng. Noäi dung chuû yeáu cuûa chủ yếu saùch caûi caùch goàm nhöõngbieän phaùp nhaèm:+ Taêng cöôøng traät töï trò an.+ Khuyeán khích vieäc saûn xuaát noâng nghieäp.+ Khuyeán khích vieäc laäp quaân coâng.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 37 -Ngoaøi ra coøn coù caùc chủ yếu saùch nhaèm cuûng coá neàn thoáng nhaát cuûanöôùc Taàn nhö thaønh laäp caùc quaän huyeän, nháng nhaát ño löôøng.Keát quûa, nöôùc Taàn trôû thaønh moät nöôùc giaøu maïnh.-Hôïp tung-Lieân hoaønh.Söï huøng maïnh cuûa nöôùc Taàn laøm cho 6 nöôùc phía Ñoâng (Trieäu, Nguïy,Haøn, Sôû, Yeân, Teà ) ñeàu lo sôï. Vì chưng vaäy ôû caùc nöôùc phía Ñoâng ñaõ coù moät soáchính khaùch vaän ñoäng 6 nöôùc phía Ñoâng lieân minh vôùi nhau ñeå choáng Taàn.Ñoù laø lieân minh giöõa caùc nöôùc töø Baéc xuoáng phái nam neân goïi laø “hôïp tung”.Nhöõng ngöôøi coù vai troø quan liêu troïng vào phong traøo hôïp tung laø Coâng ToânDieãn,Töôùng quoác cuûa nöôùc Nguïy vaø Toâ Taàn, Töôùng quoác cuûa nöôùc Yeân.Ñeå phaù “hôïp tung” cuûa caùc nöôùc phía Ñoâng, naêm328 TCN, Töôùngquoác cuûa Taàn laø Tröông Nghi ñaõ loâi keùo caùc nöôùc phía Ñoâng lieân minh vôùiTaàn goïi laø “lieân hoaønh” nhöng thöïc chaát laø baét caùc nöôùc naøy phaûi thaàn phuïcTaàn.Do caùc nöôùc phía Ñoâng vöøa sôï Taàn, vöøa coù maâu thuaãn vôùi nhau neânsöï lieân minh giöõa caùc nöôùc khoâng beàn chaët.- Nöôùc Taàn nhoáng nhaát Trung Quoác: Ñeán cuoái thôøi Chieán quoác, cuoäcchieán tranh giöõa caùc nöôùc nhaát laø nhöõng cuoäc chieán tranh giöõa Taàn vaø caùcnöôùc laùng gieàng laø Trieäu, Nguïy, Haøn, Sôû dieãn ra caøng aùc lieät. Ñaëc bieät,trong traän Tröôøng Bình dieãn ra naêm 260 TCN sau khi töôùng cuûa quaân Trieäulaø Trieäu Quaùt bò baén cheát, töôùng cuûa Taàn laø Baïch Khôûi ñaõ ra leänh choân soáng40 vaïn haøng binh cuûa Trieäu.Trong khi Taàn khoâng ngöøng giaønh ñöôïc thaéng lôïi, naêm 256 TCN, Taàntieâu dieät nhaø Chu.Ít laâu sau, töø naêm 230 ñeán naêm 221 TCN, Taàn laàn löôït tieâu dieät caùcnöôùc Haøn, Trieäu, Nguïy, Sôû, Yeân,Teà. Ñeán ñaây Taàn ñaõ hoaøn thaønh vieäc thoángnhaát Trung Quoác.III. Tình trạng kinh teá xaõ hoäi.1. Söï phaùt trieån cuûa caùc ngaønh ghê teá.a. Noâng nghieäp.- Coâng cuï saûn xuaát : Thôøi Haï ngöôøi Trung quoác chæ môùi bieát ñoàng ñoûneân noâng cuï chuû yeáu vaãn laøm baèng ñaù, goã, xöông v.v…Thôøi Thöông vaø Taây Chu ñoà ñoàng thau ngaøy caøng phaùt trieån.Thôøi Xuaân Thu, ñoà saét baét ñaàu xuaát hieän. Ñeán thôøi Chieán quoác coângcuï baèng saét caøng ñöôïc söû duïng roâng raõi.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 38 -- Kyõ thuaät saûn xuaát: Baét ñaàu töø thôøi Xuaân Thu, ngöôøi Trung quoác ñaõbieát duøng traâu boø ñeå keùo caøy.- Vaán ñeà thuûy lôïi: Töø tröôùc khi thaønh laäp nhaø nöôùc, cö daân ôû TrungQuoác ñaõ chuù yù ñeán vieäc khaéc phuïc naïn luït. Ñeán ñôøi Thöông, treân ñoàngruoäng thöôøng coù nhieàu möông daãn nöôùc.Thôøi Xuaân Thu Chieán quoác, Trung quoác ñaõ xaây döïng nhieàu coâng trìnhthuûy lôïi lôùn.- Naêng suaát saûn xuaát: Nhôø ñaát ñai ôû löu vöïc Hoaøng Haø maøu môõ neânnaêng suaát lao ñoäng khoâng ngöøng taêng leân. Vì chưng vaäy töø ñôøi Thöông, thoùi quenuoáng röôïu ñaõ raát thònh haønh.Ñeán thôøi Chieán quoác moãi maãu ruoäng trung bình moãi naêm thu hoaïchñöôïc 1 thaïch 5 ñaáu, naêm ñöôïc muøa coù theå thu ñöôïc saùu thaïch.b. Thuû coâng nghieäp.Töø sôùm Trung quoác ñaõ coù nhieàu ngheà thuû coâng. Ñeán ñôøi Thöông Chu,ngheà thuû coâng phaùt trieån noåi baät nhaát laø ngheà ñuùc ñoàng thau. Ngoaøi ra, caùcngheà khaùc nhö ngheà laøm ñoà goám, ñoà ñaù, ñoà ngoïc, ñoà xöông, ñoà da, ñoà goã,ngheà deät… ñeàu ñaït ñeán trình ñoä khaù cao.c. Trao ñoåi vaø buoân baùn.Töø ñôøi Thöông vieäc trao ñoåi ñaõ töông ñoái phaùt trieån. Ñeán thôøi XuaânThu Chieán quoác, hoaït ñoäng thöông nghieäp caøng phaùt trieån maïnh. Caùc maëthaøng ñöôïc ñem ra trao ñoåi laø noâng saûn, haûi saûn, caùc saûn phaåm cuûa ngheàchaên nuoâi vaø ngheà thuû coâng.Trong quùa trình trao ñoåi, töø ñôøi Thöông, ngöôøi Trung quoác ñaõ duøngmoät loaïi voû oác bieån goïi laø “boái” ñeå laøm vaät moâi giôùi (töùc laø moät thöù tieàn).Ñeán thôøi Xuaân Thu Chieán quoác, ngöôøi Trung quoác duøng ñoàng ñeå ñuùc caùcloaïi tieàn khaùc nhau: caùc nöôùc Trieäu, Nguïy, Haøn duøng tieàn hình löôõi xeûng goïilaø “boá” ; caùc nöôùc Yeân, Teà ñuùc tieàn hình bé dao goïi laø “ñao” ; nöôùc Sôû ñuùctieàn hình voû oác goïi laø “boái” ; nöôùc Taàn duøng tieàn ñoàng hình troøn.Ngoaøi ra, thôøi Chieán quoác coøn duøng vaøng ñeå laøm tieàn teä.Cuøng vôùi söï phaùt trieån coâng thöông nghieäp, caùc thaønh phoá ôû Trungquoác cuõng ngaøy caøng phoàn thònh. Ñeán thôøi Chieán quoác caùc thaønh phoá lôùnchuû yeáu laø kinh ñoâ cuûa caùc nöôùc nhö Laâm tróc nã cuûa Teà, Haøm Ñan cuûaTrieäu, Ñaïi Löông cuûa Nguïy, Laïc Döông cuûa Chu v.v…Tuy coâng thöông nghieäp ñaõ töông ñoái phaùt trieån, nhöng neàn kinh teácuûa Trung quoác ôû thôøi kyø naøy chuû yeáu laø neàn kinh teá töï caáp töï tuùc, vào ñoùnoâng nghieäp giöõ vai troø chuû yeáu.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 39 -2. Cheá ñoä ruoäng ñaát.a. Bao gồm saùch phaân phong ruoäng ñaát thôøi Taây Chu.Thôøi Taây Chu, toaøn boä ruoäng ñaát thuoäc veà nhaø nöôùc töùc laø thuoäc veàvua. Treân cô sôû aáy, vua Chu giöõ laïi cho bạn moät laõnh ñòa goïi laø “vöôngkyø”. Phaàn lôùn ñaát ñai coøn laïi, vua Chu ñem phong cho con em mình cuûa bản thân laäpthaønh caùc nöôùc chö haàu.Ruoäng ñaát trong vöông kyø vaø vào caùc nöôùc chö haàu laïi ñem phongcho caùc quan tiền laïi (goïi laø khanh ñaïi phu) laøm thaùi aáp.Khanh ñaïi phu laïi phân tách thaùi aáp cuûa mình cho nhöõng ngöôøi giuùp vieäcgoïi laø só.Ôû caùc laøng xaõ, ruoäng ñaát ñöôïc ñònh kyø chia cho noâng daân caøy caáy.Cheá ñoä chia ruoäng coâng cho noâng daân ñöôïc goïi laø cheá ñoä “tænh ñieàn”. Möùcruoâng ñaát maø moãi hoä noâng daân ñöôïc phân chia thöôøng laø 100 maãu.b. Söï cầm cố ñoåi veà quyeàn sôû höõu ruoäng ñaát thôøi Xuaân Thu Chieán quoác.Ñeán thôøi Xuaân Thu quyeàn sôû höõu ruoäng ñaát baét ñaàu coù söï cụ ñoåi:Tröôùc heát caùc nöôùc chö haàu ñeàu coi ñaát ñöôïc phong thuoäc quyeàn sôûhöõu cuûa hoï.Trong caùc nöôùc chö haàu moät soá khanh ñaïi phu cuõng bieán thaùi aáp ñöôïcphong thaønh ñaát rieâng, ñoàng thôøi caùc khanh ñaïi phu coøn chieám theâm ñaát ñaicuûa keû khaùc.Cheá ñoä tænh ñieàn ñang tan raõ, bởi ñoù nhieàu noâng daân cuõng coù ruoängñaát rieâng.Toùm laïi: Baét ñaàu töø thôøi Xuaân Thu ñaõ coù maàm moáng cuûa ruoäng tö.Ruoäng ñaát baét ñaàu ñöôïc mua baùn. Ñeán thôøi Chieán quoác, cheá ñoä ruoäng töphaùt trieån maïnh.3. Quan heä giai caáp.a. Giai caáp loáng trò:Do bao gồm saùch phaân phong ruoäng ñaát, giai caáp loáng trò thôøi Taây Chugoàm coù Thieân töû, Chö haàu, Khanh Ñaïi phu, Só. Caùc taàng lôùp ñoù ñeàu soángbaèng nguoàn coáng naïp vaø thueá khoùa.Ñeán thôøi Chieán quoác, vày cheá ñoä ruoäng tö phaùt trieån, trong xaõ hoäi xuaáthieän theâm moät taàng lôùp môùi, ñoù laø taàng lôùp ñòa chuû. Hình thöùc boùc loät cuûataàng lôùp naøy laø ñòa toâ.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 40 -b. Giai caáp noâng daân:Thôì Taây Chu giai caáp noâng daân caøy ruoäng tænh ñieàn. Hoï laø noâng daântöï do, coù nghóa vuï phaûi noäp thueá, laøm lao dòch vaø ñi bộ đội cho nhaø nöôùc.Ñeán thôøi Chieán quoác, bởi cheá ñoä ruoäng tö phaùt trieån, cheá ñoä tænh ñieàntan raõ, moät boä phaän noâng daân bieán thaønh noâng daân töï canh, moät boä phaänkhaùc khoâng coù ruoäng ñaát bieán thaønh taù ñieàn caøy caáy ruoäng ñaát cuûa ñòa chuû,do ñoù hoï phaûi noäp ñòa toâ mang lại chuû ruoäng.c. Giai caáp noâ leä:Giai caáp noâ leä ôû Trung quoác coå ñaïi khaù ñoâng. Nguoàn noâ leä chuû yeáu laøtuø binh, nhöõng ngöôøi phaù saûn vaø nhöõng ngöôøi phaïm toäi.Thaân phaän cuûa hoï raát cöïc khoå. Hoï trườn chuû tuøy tieän gieát haïi, tröøng phaïtvaø coi nhö moät moùn haøng ñeå tải baùn. Ñaëc bieät ôû Trung quoác coå ñaïi coù tuïcgieát noâ leä ñeå choân theo chuû maø thònh haønh nhaát laø ñôøi Thöông.Giaù noâ leä thôøi Taây Chu raát reû maït: Naêm noâ leä môùi ñoåi ñöôïc moät conngöïa vaø vaø moät boù tô. Ñeán thôøi Chieán quoác giaù noâ leä coù taêng leân.Noâ leä tuy cuõng coù gia nhập lao ñoäng saûn xuaát, nhöng phaàn lôùn laø laømvieäc haàu haï, vì chưng vaäy trong ñôøi soáng kinh teá hoï khoâng giöõ vai troø quan lại troïng.d. Taàng lôùp coâng thöông:Nhöõng ngöôøi laøm ngheà coâng thöông tröôùc kia bò leä thuoäc vaøo nhaønöôùc, vì chưng ñoù chöa hình thaønh nhöõng taàng lôùp ñoäc laäp. Baét ñaàu töø thôøi XuaânThu, vào xaõ hoäi môùi xuaát hieän moät soá thôï thuû coâng vaø ngöôøi buoân baùn töïdo. Cuøng vôùi söï phaân coâng ngaønh ngheà ngaøy caøng phaùt trieån, caùc loaïi thôïthuû coâng khaùc nhau caøng ngaøy caøng xuaát hieän nhieàu. Maïnh Töû noùi: “Thôïgoám, thôï reøn ñem saûn phaåm ñoåi laáy thoùc”. Haøn Phi cuõng noùi: “Ngöôøi thôïñoùng xe muoán ngöôøi ta giaøu sang, ngöôøi thôï ñoùng aùo quan tiền thì muoán ngöôøi tacheát non”.Taàng lôùp buoân baùn cuõng ngaøy caøng ñoâng ñaûo. Bởi vì coâng thöông nghieäpphaùt trieån, ñeán cuoái thôøi Xuaân Thu lịch sự thôøi Chieán quoác, vào xaõ hoäi ñaõxuaát hieän nhieàu laùi buoân giaøu coù maø Phaïm Laõi, Baïch Khueâ, Töû Coáng , LaõBaát Vi laø nhöõng ngöôøi tieâu bieåu.***Ñaëc ñieåm cuûa lòch söû phöông Ñoâng coå ñaïi.1. Ruoâng ñaát chuû yeáu thuoäc quyeàn sôû höõu cuûa nhaø nöôùc. ÔÛ Ai Caäp,Löôõng Haø cuõng coù ruoäng tö nhöng chieám tæ leä nhoû. Ôû Trung Quoác töø thôøiXuaân Thu veà sau ruoäng tö môùi xuaát hieän.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 41 -2. Giai caáp lao ñoäng saûn xuaát thiết yếu laø giai caáp noâng daân. Hình thöùcboùc loät chuû yeáu laø toâ thueá.3. Giai caáp noâ leä khoâng phaûi laø giai caáp ñoâng ñaûo nhaát vaø giöõ vai troøquan troïng trong lao ñoäng saûn xuaát.4. Neàn khiếp teá chuû yeáu mang ý nghĩa chaát gớm teá töï caáp töï tuùc maëc daàuthöông nghieäp töø sôùm ñaõ xuaát hieän.5. Nhaø nöôùc toå chöùc theo cheá ñoä quaân chuû chuyeân cheá. Vua thöôøngñöôïc thaàn thaùnh hoùa. Vöông quyeàn keát hôïp vôùi thaàn quyeàn ñeå nhoáng trònhaân daân.***Noäi dung oân taäp1. Search tö lieäu cuï theå vào giaùo trình toùm taét vaø vào saùch “Lòch söûtheá giôùi coå ñaïi“ ñeå minh hoïa caùc ñaëc ñieåm vöøa neâu ôû treân.2. Boä luaät Hammurabi ôû Löôõng Haø (xem theâm ôû phaàn phuï luïc saùch“Lòch söû theá giôùi coå ñaïi” ).3. Cheá ñoä Vaùcna vaø cheá ñoä Giati ôû Aán Ñoä.4. Cheá ñoä phaân phong ruoäng ñaát vaø quan heä giai caáp ôû Trung quoác coå ñaïi.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû Lòch söû theá giôùi Coå Ñaïi- 42 -Phaàn III. LÒCH SÖÛ HY LAÏP VAØ LA MAÕ COÅ ÑAÏIBaøi 1. Hy Laïp coå ñaïiI. Ñòa lyù vaø cö daân.Laõnh thoå cuûa Hy Laïp coå ñaïi bao goàm: mieàn phái mạnh baùn ñaûo Ban caêng, caùcñaûo treân bieån Eâgieâ vaø mieàn ven bieån phía Taây Tieåu AÙ, trong ñoù quan troïngnhaát laø mieàn nam baùn ñaûo Ban caêng töùc laø vuøng luïc ñòa Hy Laïp.Mieàn luïc ñòa Hy Laïp chia laøm ba mieàn: Baéc boä, Trung boä vaø phái nam boä. TöøBaéc boä xuoáng Trung boä phaûi qua ñeøo Teùcmoâpin. Trung boä coù nhieàu thaønh phoá,trong ñoù noåi tieáng nhaát laø Aten. Ranh con giôùi giöõa Trung boä vaø phái nam boä ôû eo ñaátCoranh. Phái mạnh boä laø moät baùn ñaûo coù nhieàu ñoàng baèng goïi laø baùn ñaûoPeâloâpoânedô.Ñieàu kieän ñòa lyù cuûa Hy Laïp thuaän lôïi mang đến vieäc phaùt trieån coâng thöôngnghieäp.Cö daân Hy Laïp coå ñaïi goàm nhieàu toäc ngöôøi:Ngöôøi Eâoâlieâng chuû yeáu cö truù ôû Baéc baùn ñaûo Ban caêng.Ngöôøi Ioânieâng ôû mieàn TrungNgöôøi Akeâaêng ôû vuøng Baéc baùn ñaûo Peâloâpoânedô.Ngöôøi Ñoârieâng ôû phaàn baùn ñaûo Peâloâpoânedô vaø ñaûo Creùt.Lòch söû Hy Laïp coå ñaïi töø khi thaønh laäp nhaø nöôùc ñeán khi trườn nhaäp vaøo ñeáquoác La Maõ bao goàm boán thôøi kì:Thôøi kì vaên hoaù Creùt – Myxen.Thôøi kì Hoâme.Thôøi kì thaønh bang .Thôøi kì Makeâñoânia laøm baù chuû Hy Laïp.II. Vaên hoaù Creùt Myxen vaø thôøi Hoâme:1. Vaên hoaù Creùt – Myxen:Töø sôùm, ôû vuøng bieån Eâgieâ maø trung taâm laø baùn ñaûo Creùt vaø vuøngMyxen ñaõ töøng toàn taïi nhöõng neàn vaên minh röïc rôõ, nhöng maõi ñeán thaäp kyû70 cuûa theá kæ XIX veà sau, nhôø caùc cuoäc khai quaät khaûo coå hoïc, ngöôøi ta môùibieát ñöôïc töông ñoái cuï theå caùc neàn vaên minh ñoù.Taïi Creùt vaø Myxen, ngöôøi ta ñaõ tìm kiếm thaáy nhöõng cung ñieän, thaønh quaùchvaø nhieàu hieän vaät khaùc trong ñoù coù caû chöõ vieát.Nguyeãn Gia PhuKhoa Lòch Söû