*
"Tứ trụ sử học" Việt phái mạnh đương đại, từ phải sang: GS Đinh Xuân Lâm, GS Phan Huy Lê, GS Hà Văn Tấn, GS Trần Quốc Vượng -Ảnh tư liệu.

Bạn đang xem: Tứ trụ của ngành lịch sử việt nam

Nhìn lại nửa thế kỷ ấy, những đại thụ quốc sử đương đại Việt nam giới đã tạo dựng và trao truyền 5 thành phẩm được “dát vàng” thật trân quý.

Một là, sớm "khởi nghiệp" nền sử học mác xít Việt Nam.

Ngay khi chủ quyền lập lại ở miền Bắc, thầy giáo Đinh Xuân Lâm từ trường Trung học Lam Sơn Thanh Hóa được chuyển thẳng lên năm thứ 2 Đại học Sư phạm Văn khoa, nơi những đồng môn Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng vừa nhập trường, để sau đó bộ bố cùng đỗ "tam khôi" khóa 1954-1956. Năm sau (1957) bao gồm thêm “Á nguyên” Hà Văn Tấn kết thúc xuất sắc “trình độ 9 2”. Cả 4 tân cử nhân ấy được giữ lại khoa lịch sử để các thầy Đào Duy Anh và Trần Văn giàu giao những nhiệm vụ ban đầu bao gồm tính “khởi nghiệp” giảng dạy cùng nghiên cứu quốc sử.

Kết quả là những năm 1960-1961, thầy giáo trẻ Hà Văn Tấn mới 23 tuổi đã hiệu đính và ghi chú cuốn Dư địa chí của Nguyễn Trãi; hai thầy giáo trẻ Hà Văn Tấn (24 tuổi), Trần Quốc Vượng (27 tuổi) dứt và công bố 3 cuốn sách Lịch sử chế độ cộng sản nguyên thủy ở Việt Nam, Lịch sử chế độ phong kiến Việt nam giới (tập I), Sơ yếu khảo cổ học nguyên thủy Việt Nam; thầy giáo trẻ Phan Huy Lê (27 tuổi) xong và công bố Lịch sử chế độ phong kiến Việt phái mạnh (Tập II), kiếm tìm hiểu thêm về trào lưu nông dân Tây Sơn, Lịch sử chế độ phong kiến Việt nam giới (Tập III), ngừng Chú say đắm về lịch sử cùng địa lý Quân trung từ mệnh tập của Nguyễn Trãi; còn thầy giáo Đinh Xuân Lâm từ năm 1957 đến 1961 thống lĩnh toàn phần Lịch sử Việt phái nam cận đại… Tất thảy là những công trình xây dựng sử học đầu tiên của Việt nam giới viết theo quan điểm sử học mác xít.

Hai là, sớm xác lập quan tiền điểm sử học chính thống về quốc sử Việt Nam, xây dựng hệ thống phương pháp luận sử học Việt Nam.

Những dự án công trình sử học đầu tiên của nền dân chủ cộng hòa là kết quả trực tiếp của sự cắt cử của Giáo sư Đào Duy Anh và Giáo sư Trần Văn Giàu, với việc đã sớm phân kỳ lịch sử quốc gia thành những thời kỳ: Thời nguyên thủy, thời cổ trung đại, thời cận hiện đại, thời hiện đại. Quan liêu niệm gớm tế - xã hội là cơ sở nền tảng của toàn bộ lịch sử, các giáo sư “tứ trụ” tập trung nghiên cứu chuyên sâu những đề tài về chế độ ruộng đất, nông dân, làng mạc xã, văn hoá với truyền thống; thực hiện nguyên tắc tiếp cận toàn bộ, toàn diện, đa tuyến về lịch sử Việt phái mạnh trong mối quan liêu hệ với khu vực và thế giới; kiến giải những “khoảng trống” vào lịch sử bằng nhận thức trung thực, khách quan, khoa học cùng phải bằng sử liệu, chứng cứ rõ ràng.

Sớm vạc hiện việc nghiên cứu sử học chưa được trình diễn như một hệ thống phương pháp luận, Giáo sư Hà Văn Tấn dựa theo lý thuyết hoạt động của Marx để xây dựng quy mô cấu trúc – hệ thống phương pháp luận sử học. Từ thập niên 1970, nhiều vấn đề về sử học là gì, đối tượng của sử học, sử liệu học, phương pháp lịch sử, phương pháp logic… đã được giảng dạy; trên cơ sở đó bộ môn Phương pháp luận sử học được thành lập ở Khoa Sử Đại học Tổng hợp Hà Nội. Phương pháp luận sử học gồm nhiều nội dung cơ bản làm cho cơ sở cho sự phạt triển học thuật với nghiên cứu đào tạo khoa học lịch sử, mở ra nhiều hướng nghiên cứu sử liệu học, văn bản học, ấn chương học, cổ văn tự học, minh văn học…

Ba là, có mặt hệ thống cơ cấu chương trình ngành khoa học lịch sử vào khoa học nhân văn Việt Nam

Đến đầu thập niên 1960, chương trình đào tạo khoa học lịch sử đã có các chuyên ngành Lịch sử Việt nam giới cổ trung đại cùng Lịch sử Việt phái mạnh cận hiện đại; Khoa Sử Đại học Tổng hợp Hà Nội bắt đầu xây dựng ngành Khảo cổ học, sau đó nhiều siêng ngành khác: Dân tộc học, Lưu trữ học, Lịch sử thế giới… lần lượt ra đời. Mỗi chuyên ngành trở thành bộ môn đào tạo với cơ cấu chương trình đào tạo trình độ cử nhân, có tác dụng cơ sở mang lại sự phân phát triển nâng cao và liên ngành trong khoa học lịch sử cùng khoa học nhân văn.

Xem thêm: Điện Thoại Oppo Của Nước Nào Sản Xuất? Có Nên Mua Không? ? Có Nên Mua

Giáo sư Hà Văn Tấn từng phác hoạ họa cách thức phạt triển chăm ngành: “Sau khi viết quyển Cuộc chống chiến chống xâm lược Nguyên Mông… tôi để ý đến vấn đề ruộng đất, vấn đề văn hóa của giai đoạn này. Để sưu tầm thêm tư liệu, vốn rất hiếm về giai đoạn này, tôi đon đả đến các bi ký… thiết yếu những bi ký đã hướng tôi đến với lịch sử Phật giáo… Từ lịch sử Phật giáo Việt Nam, tôi phải đọc rộng thêm về lịch sử Phật giáo Ấn Độ với Trung Quốc. Rồi từ Phật giáo Ấn Độ, tôi phải học triết học Ấn Độ cổ trung đại”.

Bốn là, đào tạo cùng xây dựng đội ngũ những nhà sử học bên trên cả nước kế tục và phát triển sử học Việt Nam.

Ngay lúc nền đại học dân chủ cộng hòa vừa khởi tạo được những cử nhân đầu tiên - những tuổi teen chênh nhau vài bố tuổi, thuộc một “lò” đào tạo trong nước với đều học rất giỏi - trở thành thế hệ đầu, có mặt “tứ trụ” của nền sử học trẻ của nước nhà. Sự nghiệp đào tạo, xây dựng đội ngũ của thế hệ đầu ấy được thực hiện qua hàng chục năm nghiên cứu gắn với giảng dạy, đào tạo, hướng dẫn, đặc biệt là quá trình tự học, tự nghiên cứu; vào đó phải nêu cao đạo đức người nghiên cứu sử học, phải luôn luôn quan chổ chính giữa đến tư duy phê phán vào sử học, luôn thực hiện cùng yêu cầu người dạy với học lịch sử phải thận trọng, phải bao gồm tinh thần phê phán…

Kinh nghiệm của Giáo sư Hà Văn Tấn: “Phải lao vào học thôi. Mà trước mắt tôi là tấm gương tự học lớn lao của Giáo sư Đào Duy Anh. Muốn tự học thì chỉ có cách là đọc sách. Mà muốn đọc sách thì phải nắm vững ngôn ngữ”. Giáo sư Hà Văn Tấn còn “mách nước” như là “bật mí” được cán bộ giảng viên trẻ: “Muốn học bao gồm kết quả một môn làm sao thì phải biết gắn những điều đã học với nghiên cứu với giảng dạy” cùng “Say mê ko đủ, phải bền gan, và tất cả chút không nhiều liều mạng, liều mạng một biện pháp nghiêm túc!”; điều quan lại trọng là phải đắm say thích thú, bởi “sự yêu thích của tôi vẫn khiến tôi long dong trên nhiều nẻo đường không giống của khoa học”.

Năm là, đặt những viên gạch hội nhập đầu tiên và tạo dựng mối quan lại hệ của sử học Việt nam giới với sử học quốc tế.

Do yêu cầu nghiên cứu, Giáo sư Hà Văn Tấn phải “quen hầu hết các nhà khảo cổ học thế giới thuộc thế hệ tôi đang nghiên cứu về khảo cổ học Đông nam giới Á, cùng một số đơn vị khảo cổ học trẻ hơn”; Giáo sư Phan Huy Lê khai mở cùng xây dựng quan tiền hệ giao lưu, hợp tác với hầu hết các nhà Việt phái nam học danh tiếng và các tổ chức nghiên cứu Việt nam giới ở nước ngoài… Đặc điểm chung, nỗ lực phổ biến của những Giáo sư Lâm-Lê-Vượng-Tấn trở thành “sứ giả” của giới sử học Việt nam giới kết nối với thế giới; qua đó giới sử học quốc tế đánh giá bán cao giới sử học Việt Nam, như Giáo sư Trần Quốc Vượng từng tiết lộ “nhiều công ty nghiên cứu nước bên cạnh đánh giá Giáo sư Hà Văn Tấn là đơn vị khảo cổ học bác bỏ học của Việt Nam”.

Đặc biệt là các giáo sư “tứ trụ” còn thông qua việc công bố nghiên cứu để đưa sử học Việt phái mạnh hội nhập vào sử học thế giới (Giáo sư Hà Văn Tấn công bố 298 bài xích báo, tham luận, nghiên cứu khoa học bên trên tạp chí vào và ko kể nước; Giáo sư Trần Quốc Vượng viết bên trên 400 bài bác nghiên cứu khoa học đăng trên các tạp chí trình độ trong và quanh đó nước; Giáo sư Đinh Xuân Lâm viết cùng đứng tên hơn 370 bài bác báo; Giáo sư Phan Huy Lê chấm dứt 445 dự án công trình và là người dẫn dắt giới sử học, dẫn dắt giới khoa học làng mạc hội nhân văn giao kết, đối thoại với giới nghiên cứu Việt phái nam ở nước ngoài.…).

*

Từ sau ngày giải phóng miền phái nam thống nhất đất nước (1975) bao gồm thêm bộ phận học trò ở phía Nam. Những bài xích giảng đầu tiên ở khoa Lịch sử trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh năm 1976-1977 là Cơ sở Khảo cổ học của thầy Trần Quốc Vượng, Cổ sử Việt phái mạnh của thầy Hà Văn Tấn, Lịch sử Việt nam giới Trung đại của thầy Phan Huy Lê, Lịch sử Việt nam Cận đại của thầy Đinh Xuân Lâm…

Từ đó, từ thế hệ đầu, đội ngũ sử học bên trên cả hai miền Nam-Bắc Việt phái mạnh được đào tạo cùng xây dựng liên tục trong suốt nửa thế kỷ, cả trong thời chiến lẫn thời bình. Vẫn theo phong cách chủ yếu mà các giáo sư “tứ trụ” đã đặt ra (tốt nghiệp ngành lịch sử - giữ lại trường làm công tác giảng dạy với nghiên cứu), đội ngũ sử học ở các đại học khoa học cơ bản với đại học sư phạm Việt nam giới đã với đang ngày càng đông, thừa kế với phát huy những thành tựu sử học nước đơn vị do các giáo sư “tứ trụ” tạo dựng, phát triển với trao truyền.

Người đầu tiên ra đi năm 2005 là Giáo sư Trần Quốc Vượng; người cuối cùng khép tròn bộ tứ năm 2019 là Giáo sư Hà Văn Tấn - những thế hệ học trò trong 14 năm 4 lần khóc thầy. Lật lại bài viết của Giáo sư Hà Văn Tấn mùa thu năm 1997 về 40 năm học tập và nghiên cứu, thấy thầy kết thúc bằng 6 chữ “Cũng đề xuất khóc vì hạnh phúc”. Chợt nhận ra đó cũng là điều thầy dạy!

PGS.TS Hà Minh HồngHội Khoa học lịch sử TP. Hồ Chí Minh